Người 2 lần làm phò mã Lý Triều

Đăng lúc: Thứ năm - 12/09/2013 07:50 - Người đăng bài viết: VS
Điểm nổi bật nhất trong chính sách dân tộc thời Lý là lấy hôn nhân để ràng buộc, tăng cường mối quan hệ giữa Triều đình trung ương với các tù trưởng lớn có thế lực ở các khu vực trọng yếu, đặc biệt là vùng biên cương núi rừng xa xôi, nơi cư trú của các dân tộc ít người. Trong số những phò mã thời Lý, thủ lĩnh Dương Tự Minh là người đặc biệt nhất, thậm chí chuyện ông 2 lần trở thành phò mã thì lịch sử ghi nhận đây là trường hợp độc nhất vô nhị.

Dưới chế độ phong kiến, công chúa con vua là bậc cao sang quyền quý, bởi thế trở thành phò mã là một vinh dự đặc biệt lớn lao mà không phải người đàn ông nào cũng có diễm phúc có được.

Chính vì vậy, việc một người dân tộc thiểu số trở thành phò mã của Triều đình đã rất ít, nhưng được 2 đời vua gả công chúa cho như Dương Tự Minh là điều mà sử sách và giai thoại dân gian truyền tụng là một chuyện hiếm thấy.

Dương Tự Minh người dân tộc Tày, quê ở vùng Quán Triều, xã Đông Đạt, phủ Phú Lương, xuất thân trong một gia đình làm ruộng và chài lưới ven sông. Do có sức khỏe, trí thông minh và phẩm cách hơn người nên ông được các thổ quan, tù trưởng vùng sơn cước suy tôn làm thủ lĩnh phủ Phú Lương.

Tỏ ra là người giỏi cai trị, biết thu phục nhân tâm, Dương Tự Minh đã góp công lớn trong sự nghiệp an dân, phát triển văn hóa, kinh tế, giữ vững ổn định và bảo vệ vững chắc cả một vùng biên cương rộng lớn của đất nước. Ông được nhân dân nhiều nơi yêu mến kính phục, được triều đình nhà Lý tin cậy, tín nhiệm.


Đền Đuổm, huyện Phú Lương,Thái Nguyên nơi thờ chính Dương Tự Minh.
(Lễ hội diễn ra vào mùng 6 tết hằng năm)

Do đặc biệt quan tâm đến khu vực miền núi phía Bắc, coi đó là trọng yếu gắn liền với việc bảo vệ biên cương và sự toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, triều Lý cho thi hành chính sách để thắt chặt khối đại đoàn kết dân tộc, đồng thời mở rộng ảnh hưởng quyền lực của triều đình trung ương tới vùng miền núi, biên viễn.

Một trong những kế sách được nhà Lý sử dụng có hiệu quả là thông qua các cuộc hôn nhân đối với các tù trưởng người thiểu số có thế lực. Với uy tín lớn của mình, Dương Tự Minh được triều Lý hậu đãi, tin tưởng.

Tháng 12 năm Đinh Mùi (1127) Vua Lý Nhân Tông đã gả con gái yêu của mình là công chúa Diên Bình cho Dương Tự Minh. Tháng 10 năm Nhâm Tuất (1142) sau khi dẹp xong loạn Thân Lợi, Vua Lý Anh Tông đã sai Dương Tự Minh đến châu Quảng Nguyên để chiêu tập và phủ dụ dân chúng, giúp họ khai khẩn ruộng hoang, phục hồi sản xuất, sớm ổn định cuộc sống.

Đến tháng 8 năm Qúy Hợi (1143) vua “xuống chiếu cho Dương Tự Minh cai quản việc công các khe động dọc theo biên giới về đường bộ” (Đại Việt sử ký toàn thư).

Năm Giáp Tý (1144) Dương Tự Minh được hưởng ân sủng đặc biệt mà trong lịch sử Việt Nam duy nhất chỉ mình ông có vinh dự này, đó là việc Vua Lý Anh Tông gả công chúa Thiều Dung (có sách chép là Hồng Liên) cho Dương Tự Minh và phong ông làm Phò mã lang. Vậy là Dương Tự Minh 2 lần được làm phò mã đời vua Lý Nhân Tông và Lý Anh Tông.

Sự tích thần thành hoàng của bản thôn ở làng Xuân La, xã Xuân Phương, huyện Phú Bình, Thái Nguyên cho biết, nhờ được tiên cho chiếc áo thần có thể “tàng hình dấu thân, người ngoài nhìn vào không thấy” khi có giặc cướp từ phương Bắc tràn sang quấy rối, Dương Tự Minh xin đi dẹp giặc và lập công lớn.


Đền Quan Triều, xã Hưng Đạo, TP Cao Bằng thờ Dương Tự Minh
( Lễ hội thường diễn ra vào mùng 8 đến mùng 9 âm lịch hằng năm)

Thần tích chép rằng: “Ở xã Táp Ná, châu Thông Nông, tỉnh Cao Bằng, tên Đàm Hữu Lượng khởi binh tại chỗ được 33 vạn quân, nổi lên chiếm cứ Bạch Thông, Cảm Hóa của đất Thái Nguyên, Hưng Hóa của đất Tuyên Quang, triều đình bèn cử người xuống các tổng, xã ở các châu phủ kêu gọi:

“Ai có tài có sức phá được bọn phỉ Đàm Hữu Lượng thì vua Lý sẽ chia cho một nửa thiên hạ”. Lần đó Dương Tự Minh nghe được, xin với quan trấn gửi sớ tấu lên xin cho đi đánh Đàm Hữu Lượng, hạn trong 3 tháng dẹp xong lại về chịu mệnh.

Lần này quan trấn đem sớ tấu lên kinh đô, Vua Lý Anh Tông xuống chiếu tha cho Dương Tự Minh đi dẹp giặc. Tự Minh xin một thanh kiếm mới cực kỳ sắc bén, sau đó lĩnh thanh kiếm đem theo 12 người lên Bắc Kạn, thấy thế giặc rất lớn, lính giặc đóng trại ước chừng 300 dặm.

Tự Minh vạch ra một kế, viết sớ gửi về kinh đô, mời một viên quan lớn đến nơi giặc chiếm xem đánh trận. Vua nhận được sớ liền cử một quan lớn của triều đình là quan đại thần Anh Vũ lên Bắc Kạn thị chiến.

Quan đại thần Anh Vũ đến vùng giặc chiếm Bạch Thông, Bắc Kạn vào trướng của Dương Tự Minh định bàn kế phá giặc nhưng Tự Minh không nói gì.

Hôm sau, Tự Minh đến sớm, mình mặc áo Tiên, tay cầm thanh kiếm xông vào trại giặc, chém giết quân giặc thây phơi khắp bãi, máu chảy thành sông, giết từ Táp Ná, Thông Nông, Cao Bằng về Cảm Hóa, Bạch Tông rồi đến Hưng Hóa, Tuyên Quang, giết hết lính giặc không để sót một tên làm giống.

Bắt được tướng giặc, Đàm Hữu Lượng giải về thành Thăng Long giao nộp. Vua Lý Anh Tông khen thưởng bèn gả con gái là Thiều Dung công chúa cho làm vợ, và phong cho Dương Tự Minh làm Thủ lĩnh phủ Phú Lương, dinh thự của Phò mã lang đóng tại thành Thăng Long”.

Xét theo lịch sử, chuyện Dương Tự Minh dẹp giặc phỉ diễn ra sau khi ông lần thứ hai trở thành phò mã. Theo đó vào tháng 8 năm Ất Sửu (1145) ở phía nam nước Tống có tên Đàm Hữu Lượng dấy binh làm loạn, khi bị triều đình truy bắt đã trốn sang châu Tư Lang nước ta tiếp tục quấy nhiễu các địa phương dọc biên giới rồi đánh chiếm châu Quảng Nguyên.

Bấy giờ Kinh lược súy ty lộ Quảng Tây nước Tống đưa thư nhờ bắt Đàm Hữu Lượng, lại thấy tình hình biên giới bất ổn, Vua Lý Anh Tông xuống chiếu sai Phò mã Dương Tự Minh và văn thần là Nguyễn Nhữ Mai, Lý Nghĩa Vinh đem quân đi đánh, đồng thời phối hợp cùng quân các khe động do Thái sư Mâu Du Đô chỉ huy tiến công thu hồi các vùng đất bị chiếm.

Tại châu Thông Nông, Dương Tự Minh đã đại phá quân phản loạn, chiếm được ải Lũng Đô, bắt sống bè đảng thân cận của Đàm Hữu Lượng là bọn Bá Đại gồm 21 tên, chỉ có Đàm Hữu Lượng chạy thoát trốn về nước Tống, sau bị quân Tống bắt được đem giết.

Với công trạng lớn, Dương Tự Minh được triều đình khen thưởng và triệu về làm việc tại kinh đô Thăng Long. Khi ấy, ở triều đình vua còn trẻ nên mọi việc chính sự đều dựa vào Thái úy phụ chính Đỗ Anh Vũ, ông ta cậy thế chuyên quyền, lại tư thông với Lê thái hậu nên “càng lên mặt, ở triều đình thì giơ tay to tiếng, sai bảo quan lại thì bằng mép bằng hơi, ai cũng gườm mà không dám nói” (Đại Việt sử ký toàn thư).

Trước tình hình đó, Dương Tự Minh cùng một số đại thần đã bàn mưu diệt trừ Đỗ Anh Vũ. Sau khi bàn tính xong họ đem quân vào cung bắt Đỗ Anh Vũ đem giam lại chờ xét xử.

Để cứu tình nhân và phục hồi chức tước cho ông ta, Lê thái hậu một mặt tác động đến vua, mặt khác ngầm đưa vàng bạc vào cho Đỗ Anh Vũ để ông ta đút lót cho Điện tiền chỉ huy sứ Vũ Đái, nhờ thế mà Đỗ Anh Vũ chỉ bị đi đày làm lính phục vụ ở xã Nhật Tảo, ngoại thành Thăng Long.

Sau đó, thái hậu còn cho mở nhiều lễ hội rồi cho xá tội nhân, cuối cùng Đỗ Anh Vũ lại được làm Thái úy phụ chính. Sau khi trở lại nắm quyền, Đỗ Anh Vũ cho lập một lực lượng riêng gọi là Phụng quốc vệ, tiếp đến là vu cáo các đại thần đã tham gia lật đổ mình trước đây là có âm mưu làm phản để trả thù.

Sách “Đại Việt sử ký toàn thư” viết: “Vua chẳng biết gì cả cũng y lời tâu. Anh Vũ sao đô Phụng quốc vệ bắt bọn Đái giam vào ngục trị tội.

Xuống chiếu giáng Trí Minh Vương làm tước hầu, Bảo Nghĩa hầu làm tước Minh tự, Bảo Thắng hầu làm Phụng chức; bọn Nội thị là Đỗ Ất 5 người phải tội “cưỡi ngựa gỗ”, bọn Hỏa đầu đô Ngọc Giai là Đồng Lợi 8 người chém ở chợ Tây Nhai, bọn Điện tiền đô chỉ huy sứ Vũ Đái 20 người chém bêu đầu ở các bến sông, bọn Phò mã lang Dương Tự Minh 30 người lưu đày ở những nơi xa độc”.

Sử sách không chép Dương Tự Minh bị đày đi đâu, mất năm nào nhưng theo truyền thuyết dân gian ở quê hương thì khi tuổi già Dương Tự Minh được trở về, ông lội xuống dòng sông Phú Lương tắm gội sạch sẽ, trút bỏ bụi trần rồi mặc quần áo chàm xanh, cưỡi ngựa bay về trời.

Trong bản thần tích thì viết rằng: “Anh Vũ được vua Lý Anh Tông tha cho và lại được làm quan đại thần. Anh Vũ tấu bậy với vua rằng: Ở Quan Triều có đất hình nhân bái tướng, nếu vua không yểm nơi này tất thiên hạ sẽ gặp nạn một nước 2 vua, thần mong đại vương tỏ tường điều đó.

Vua Lý Anh Tông lệnh truyền cho các cơ vệ đem quân lên địa phận xã Quan Triều, trấn Thái Nguyên xây cất một cột đồng trụ trên đỉnh núi có “hình nhân bái tướng”. Quân binh suốt một ngày tới tối xây cất xong cột đồng trụ trên núi tháp.

Đến giờ Sửu thì cao được hơn 7 thước. Đến sáng hôm sau mọi người trông lên núi tháp thấy có một cột đồng trụ, quân trở về tâu với Phò mã lang than rằng: “Vua Lý Anh Tông đã phản ta!” sau đó cầm bút thảo bài thơ rằng:

Non phú anh linh tạo sắc thần
Cơ đồ nhà Lý cũng tướng quân
Tiên ông áo gấm hai điều gặp
Công chúa hai nàng một túi khăn

Biên ải có đao trừ bọn xấu
Long thành không kiếm triệt gian thần
Vua chúa ghi công xây thành tháp
Miếu vũ ngàn năm rạng vẻ xuân.

Sau đó Phò mã lang đi về bến Giang Ma tắm gội, lên núi Đá Chu hóa, nơi đây có một ngôi chùa, (có thần rồng) tấu với Phò mã rằng: xã Đông Đạt có một ngọn núi tên gọi núi rồng đá, là nơi thiên tạo có thể xây miếu cổ tích.

Phò mã lang đi về phía làng Đuổm, xã Động Đạt, thấy thế vui lòng đổi tên chùa Giang Sơn thành chùa Cảnh Linh, bến Giang Ma thành bến Giang Tiên. Phò mã lang hóa thác tại đây”.


Đình Cầu Muối, huyện Phú Bình, Thái Nguyên thờ Dương Tự Minh
(Lễ hội thường diễn ra vào mùng 4 tháng giêng)

Sau khi Dương Tự Minh mất, triều Lý sắc phong ông làm Uy viễn đôn tỉnh Cao Sơn quảng độ chi thần và cho lập đền thờ tại quê ông. Ngôi đền này ở núi Đuổm nên được gọi là đền Đuổm, nhân dân thì tôn gọi Dương Tự Minh là Đức Thánh Đuổm.

Tương truyền đền được dựng năm Canh Tý (1180) đời Lý Cao Tông; quanh vùng còn lưu giữ nhiều truyền thuyết về Dương Tự Minh như: Chiếc áo tàng hình, Sự tích giếng Dội, Sự tích chuông lăn, Bàn cờ tiên, Thánh Đuổm trị tà thần…

Đặc biệt tại đền thờ dưới chân núi ở Quán Triều (Phú Lương, Thái Nguyên) còn giữ được tấm bia “Quảng Ninh phúc thần sự tích bia ký” dựng năm Giáp Thìn (1784) đời vua Lê Cảnh Hưng nói khá rõ về công lao của Dương Tự Minh trong việc bảo vệ biên giới phía Bắc.

Ngoài nơi thờ chính là đền Đuổm, nhân dân nhiều địa phương thuộc các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Kạn đều lập đền thờ Dương Tự Minh. Có câu phương ngôn rằng: “Thượng Đu, Đuổm; hạ Lục Đầu; 200 xã lưỡng biên giang thờ”, nghĩa là: “Từ thượng du các vùng Đu, Đuổm cho đến sông Lục Đầu có 200 xã bên sông thờ phụng”.

Hàng năm cứ vào đầu tháng giêng âm lịch, nhân dân đều mở lễ hội tưởng nhớ Dương Tự Minh, lớn nhất là hội đền Đuổm được tổ chức trang nghiêm với nghi thức dâng hương, nghênh rước, đọc văn tế tôn vinh.

Còn phần hội là các cuộc thi làm cỗ chay với 6 loại bánh (bánh bìa, bánh vôi, chè lam, bánh khảo, bánh rắn và bỏng ngô), kéo co, đấu vật, đua cà kheo cùng với nhiều hoạt động văn hóa khác như: tung còn, chọi gà, hát ví, hát si lượn, múa tắc xình, múa kỳ lân…

Tất cả diễn ra trong không khí vui tươi, phấn khởi, đoàn kết như là sự ghi nhớ, tiếp nối những giá trị đặc sắc của văn hóa dân tộc, tri ân ngưỡng vọng về một vị danh tướng, một phò mã áo chàm nổi danh trong lịch sử hào nước nhà.


Nguồn tin: phunutoday.vn
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

TIN TỨC TỔNG HỢP

Thông báo về việc tổ chức thực hiện bảo vệ thi công xây dựng công trình
Thành phố đạt giải Nhì toàn đoàn liên hoan hát Then lần thứ I tại Trùng Khánh
THÔNG BÁO ĐẤU GIÁ TÀI SẢN
Thông báo thời gian tổ chức Đại hội TDTT thành phố Cao Bằng lần thứ VIII
Thông báo kết quả lựa chọn đơn vị tham gia thực hiện cuộc bán đấu giá tài sản.

Truyền hình

Thời tiết hằng ngày

      DỰ BÁO THỜI TIẾT                                          Đêm 18 ngày 19 tháng 11 năm 2017    + Khu vực Bảo Lạc - Bảo Lâm:  Nhiều mây đêm có...

Văn bản mới

Cao Bằng Portal
UBND TP Cao Bằng
Phòng Giáo dục Thành phố Cao Bằng
Cao Bằng Radio

THỐNG KÊ

  • Đang truy cập: 21
  • Hôm nay: 3536
  • Tháng hiện tại: 65901
  • Tổng lượt truy cập: 6248444


NHÀ TÀI TRỢ